Zoals we eerder al aangaven, werkt een roterende demper door weerstand te bieden aan beweging, waardoor de beweging van een product wordt afgeremd en gecontroleerd.
De grootte van deze weerstand is erg belangrijk. Bij een roterende demper wordt deze rotatieweerstand uitgedrukt als dempingskoppel.
Inhoud
Deel 1. Basisprincipes van koppellogica
1. Waarom moeten we het koppel berekenen?
3. Welke positie moet voor de berekening worden gebruikt?
Deel 2. Gangbare koppelberekeningsmethoden
1. Methode 1: Berekenen op basis van de hefkracht
2. Methode 2: Berekenen op basis van productgewicht en zwaartepunt
Deel 3. Koppelberekening voor complexere mechanismen
1. Koppelberekening voor lineaire beweging met tandwieloverbrenging
2. Hoe de overbrengingsverhouding het koppel bij de demper beïnvloedt
3. Veergedreven en gecombineerde mechanismen
Deel 1. Basisprincipes van koppellogica
1. Waarom moeten we het koppel berekenen?
Voordat we een roterende demper selecteren, moeten we eerst ongeveer weten hoeveel koppel de toepassing vereist.
Roterende dempers zijn verkrijgbaar in zeer uiteenlopende koppelbereiken. Sommige zijn ontworpen voor zeer kleine belastingen, terwijl andere bedoeld zijn voor veel grotere mechanismen.
Het voornaamste doel van koppelberekening is dus het bepalen van het geschatte koppelbereik waarnaar we moeten kijken.
Als het berekende benodigde koppel bijvoorbeeld ongeveer 2 N·m bedraagt, moeten we beginnen met het bekijken van dempers in de buurt van 2 N·m, in plaats van producten met een nominale waarde van 0,2 N·m of 10 N·m.
In dit stadium beperken we alleen nog het koppelbereik. Het exacte dempermodel wordt later bepaald.
2. Basisprincipe van koppel
De basisrelatie is:
Koppel = Kracht × Afstand
Simpel gezegd hangt koppel hoofdzakelijk af van twee dingen:
Hoe groot is de kracht?
En
Hoe ver is die kracht verwijderd van het draaipunt?
Een wip is een eenvoudige manier om dit te begrijpen.
Stel je voor dat twee mensen aan weerszijden van een wip zitten.
Het midden van de wip is het draaipunt.
Het gewicht van elke persoon creëert een kracht.
De afstand tussen elke persoon en het centrale draaipunt is de afstand.
Als twee mensen hetzelfde gewicht hebben, maar de ene persoon verder van het midden zit, dan produceert die persoon meer koppel.
Als één persoon zwaarder is maar dichter bij het midden zit, kunnen de twee kanten nog steeds in evenwicht zijn.
Hetzelfde principe geldt voor een deksel.
Een zwaarder deksel genereert doorgaans meer koppel.
Maar zelfs bij hetzelfde gewicht zal een deksel waarvan het zwaartepunt verder van het draaipunt verwijderd is, ook meer koppel genereren.
Bij het berekenen van het koppel van een roterende demper proberen we dus altijd twee fundamentele vragen te beantwoorden:
Wat is de kracht?
Wat is de effectieve afstand van die kracht tot het draaipunt?
De onderstaande berekeningsmethoden zijn simpelweg verschillende manieren om deze twee waarden te vinden.
3. Welke positie moet voor de berekening worden gebruikt?
Voordat we het koppel berekenen, moeten we ook weten in welke positie van het product we de berekening uitvoeren.
Bij een eenvoudig deksel dat door de zwaartekracht draait, verandert het koppel naarmate het deksel beweegt.
Wanneer het deksel bijna verticaal staat, heeft de zwaartekracht relatief weinig invloed op de rotatie rond het draaipunt.
Naarmate het deksel naar de horizontale positie beweegt, wordt de effectieve afstand waarover de zwaartekracht rond het draaipunt werkt groter, waardoor ook het koppel toeneemt.
In de buurt van de horizontale positie is het zwaartekrachtkoppel meestal maximaal.
Bij een eenvoudig, door zwaartekracht aangedreven deksel wordt de horizontale of bijna horizontale positie doorgaans gebruikt om het maximale of referentiekoppel te bepalen voor de initiële selectie van de demper.
Dit betekent niet dat het koppel gedurende de hele beweging constant blijft.
Het geeft ons slechts een bruikbare maximum- of referentiewaarde.
Hoe het koppel verandert tijdens de volledige beweging is een aparte vraag, die we bespreken inKoppelcurve-aanpassing.
Deel 2. Gangbare koppelberekeningsmethoden
Voor een eenvoudig, door zwaartekracht aangedreven, roterend product zijn er twee gangbare manieren om de kracht te verkrijgen die gebruikt wordt bij de koppelberekening.
Het verschil is eenvoudig:
Methode 1 meet de kracht direct.
Methode 2 berekent de kracht op basis van het gewicht van het product.
Beide methoden zijn gebaseerd op hetzelfde principe:
Koppel = Kracht × Afstand
1. Methode 1: Berekenen op basis van de hefkracht
Als de hefkracht direct kan worden gemeten, kan het koppel worden berekend aan de hand van:
Koppel = Hefkracht × Afstand vanaf het draaipunt
Hier is de hefkracht de kracht die nodig is om het product op het meetpunt langzaam te ondersteunen of op te tillen.
De afstand is de afstand van het draaipunt tot het punt waar de kracht wordt gemeten.
Stel bijvoorbeeld dat een deksel zich in een bijna horizontale positie bevindt.
De hefkracht die aan het uiteinde van het deksel wordt gemeten, is:
2 N
De afstand van het draaipunt tot het meetpunt is:
0,5 m
Dan:
Koppel = 2 N × 0,5 m
Koppel = 1 N·m
Het belangrijkste is dat de kracht langzaam gemeten moet worden.
Als het deksel snel wordt bewogen, kunnen versnelling en inertie de meting beïnvloeden.
Het doel is hier om het koppel te schatten dat door het mechanisme wordt gegenereerd, niet de kracht die nodig is om het snel te versnellen.
Deze methode kan dus als volgt worden begrepen:
Meet de kracht, meet de afstand en bereken het koppel.
2. Methode 2: Berekenen op basis van productgewicht en zwaartepunt
Als het gewicht en het zwaartepunt van het product bekend zijn, kan het koppel ook worden berekend zonder de tilkracht direct te meten.
Eerst wordt de massa van het product omgezet in zwaartekracht.
Deze kracht wordt vervolgens vermenigvuldigd met de afstand van het draaipunt tot het zwaartepunt.
Voor een eenvoudig horizontaal deksel:
Koppel = m × g × L
waar:
m = productmassa
g = zwaartekrachtversnelling
L = afstand van het draaipunt tot het zwaartepunt
Stel bijvoorbeeld:
Productmassa = 2 kg
Afstand van draaipunt tot zwaartepunt = 0,2 m
De zwaartekracht is ongeveer:
2 × 9,81 = 19,62 N
Dus:
Koppel = 19,62 × 0,2
Koppel ≈ 3,92 N·m
Het belangrijkste punt hier is het zwaartepunt.
Het zwaartepunt is het punt waar het gewicht van het product aangrijpt. De positie ervan hangt af van de vorm en gewichtsverdeling van het product.
Bij een eenvoudig product met een regelmatige vorm en een gelijkmatige gewichtsverdeling ligt het zwaartepunt meestal dicht bij het geometrische middelpunt.
Bij een complexer product met een onregelmatige vorm of ongelijke gewichtsverdeling kan het zwaartepunt verschuiven naar de zwaardere kant. In dat geval kunnen CAD-gegevens of daadwerkelijke productmetingen worden gebruikt om de positie ervan te bepalen.
De afstand die bij de koppelberekening wordt gebruikt, is daarom niet automatisch de volledige lengte van het deksel.
Het is de afstand van het draaipunt tot het zwaartepunt.
Methode 2 kan dus eenvoudigweg als volgt worden begrepen:
Bereken de zwaartekracht, bepaal waar die kracht aangrijpt, meet de afstand van het draaipunt tot dat punt en bereken vervolgens het koppel.
Methode 1 en Methode 2 zijn daarom niet gebaseerd op twee verschillende fysische principes.
Het zijn simpelweg twee verschillende manieren om de kracht te verkrijgen die in dezelfde koppelberekening wordt gebruikt.
Deel 3. Koppelberekening voor complexere mechanismen
De twee bovenstaande methoden werken goed voor eenvoudige producten die onder invloed van de zwaartekracht rond een draaipunt roteren.
Maar veel toepassingen van roterende dempers zijn niet zo eenvoudig.
Sommige producten bewegen in een rechte lijn.
Sommige systemen gebruiken tandwielen tussen het product en de demper.
Andere worden aangedreven door veren of door meerdere krachten tegelijk.
Hetzelfde basisprincipe van koppel blijft van toepassing, maar we moeten nauwkeuriger bekijken hoe de kracht wordt overgebracht op de roterende demper.
1. Koppelberekening voor lineaire beweging met tandwieloverbrenging
Een roterende demper kan ook worden gebruikt om een product te regelen dat in een rechte lijn beweegt.
Een veelvoorkomend mechanisme is:
Lineaire beweging → Tandwieloverbrenging → Rondsel → Roterende demper
Het product zelf beweegt lineair, maar de tandheugel drijft het rondsel aan, en het rondsel roteert de demper.
In dit geval moet de lineaire kracht worden omgezet in een roterend koppel.
De basisrelatie is:
Koppel = Lineaire kracht × Tandwielstraal
Als een last bijvoorbeeld onder zijn eigen gewicht verticaal naar beneden beweegt, kan de drijvende kracht als volgt worden geschat:
F = m × g
Dan:
Koppel = m × g × r
waarbij r de effectieve straal van het rondsel is.
Ook hier is het basisprincipe onveranderd gebleven.
Het is nog steeds:
Kracht × Afstand
Het verschil is dat de relevante afstand nu de straal van het rondsel is, in plaats van de afstand van een scharnierpunt van het deksel tot het zwaartepunt ervan.
2. Hoe de overbrengingsverhouding het koppel bij de demper beïnvloedt
Soms is de roterende demper niet direct op het draaipunt van het product gemonteerd.
De beweging wordt in plaats daarvan overgebracht via tandwielen.
Bijvoorbeeld:
Productas → Tandwiel → Dempertandwiel → Draaibare demper
In dit geval:
Het koppel aan de productzijde is niet noodzakelijkerwijs gelijk aan het koppel aan de demperzijde.
De overbrengingsverhouding verandert het koppel dat de demper ondervindt.
Een groter tandwiel aan de productzijde dat een kleiner tandwiel op de demper aandrijft, kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat de demper sneller draait, terwijl het benodigde koppel op de demperas wordt verminderd.
Hierdoor kan een demper met een kleiner koppel een mechanisme aansturen met een groter koppel aan de productzijde.
Er is echter nog een ander effect:
Door de overbrengingsverhouding te wijzigen, verandert ook de rotatiesnelheid van de demper.
Dit is belangrijk omdat het koppel van de roterende demper ook wordt beïnvloed door de rotatiesnelheid.
Bij het gebruik van versnellingen moet dus rekening worden gehouden met zowel de koppelverhouding als de snelheidsverhouding.
3. Veergedreven en gecombineerde mechanismen
Niet elk product wordt uitsluitend door zwaartekracht aangedreven.
Sommige producten worden geopend of geretourneerd door een veer.
Anderen kunnen mogelijk worden getroffen door:
zwaartekracht + veerkracht
of via verbindingen en andere mechanismen.
In deze gevallen kan de gebruikelijke berekening op basis van de zwaartekracht niet zomaar worden gebruikt zonder de werkelijke aandrijfkracht te controleren.
Een veer kan bijvoorbeeld in het begin van de beweging een sterke kracht leveren en later, wanneer deze wordt losgelaten, een zwakkere kracht.
De zwaartekracht kan in de ene positie de beweging bevorderen, maar in een andere positie juist tegenwerken.
De eigenlijke vraag is dus:
Welke krachten werken op het product in elke positie, en hoe worden die krachten op de demper overgebracht?
Bij deze mechanismen treedt het maximale koppel mogelijk niet op in de horizontale positie.
De feitelijke kracht- en overbrengingsrelatie moet in overweging worden genomen.
Deel 4. Hoe gebruik je het berekende koppel?
Wat betekent het berekende koppel nu eigenlijk?
Stel dat de berekening het volgende oplevert:
Maximaal / Referentiekoppel ≈ 2 N·m
Nu weten we ongeveer in welk koppelbereik we moeten kijken.
Maar dit vertelt ons nog steeds niet precies welke roterende demper we moeten kiezen.
Er zijn wellicht veel roterende dempers in het bereik van ongeveer 2 N·m.
Ze kunnen tot verschillende typen behoren, zoals schijfdempers, lamellendempers, tandwieldempers of cilinderdempers. Zelfs binnen dezelfde demperserie kunnen er verschillende koppelwaarden en modellen beschikbaar zijn.
De volgende stap is het filteren van deze kandidaten op basis van basisvereisten zoals de dempingsrichting, of eenrichtings- of tweerichtingsdemping nodig is en de werkingshoek.
Zelfs nadat aan deze eisen is voldaan, kunnen er nog steeds meerdere geschikte dempers beschikbaar zijn.
In sommige gevallen voldoet een demper wel aan het vereiste koppel, de dempingsrichting en de werkingshoek, maar is de daadwerkelijke beweging van het product na installatie nog steeds niet naar tevredenheid.
Waarom?
Een enkele maximale koppelwaarde geeft immers alleen het koppelniveau op een referentiepunt weer. Het beschrijft niet wat er gedurende de hele beweging gebeurt.
Het koppel van het product kan variëren afhankelijk van de positie.
Het demperkoppel kan ook veranderen met het toerental en de temperatuur.
Daarom is de volgende stap het afstemmen van de koppelcurve en te begrijpen of de zwaartekrachtcurve van het product en de dempingskoppelcurve van de demper goed op elkaar aansluiten gedurende de hele beweging.
Het berekenen van het koppel helpt ons dus bij het vinden van het juiste koppelbereik, maar het is slechts één stap in de selectie van de roterende demper.
